The Beatles và tình ca pop Anh thập niên 1960: từ Love Me Do đến Something

Tình ca của The Beatles đi từ những lời yêu đơn giản, hớn hở của thời Love Me Do (1962) và I Want to Hold Your Hand (1963) đến những bài trưởng thành, nhiều tầng như Yesterday (1965), In My Life (1965), Here, There and Everywhere (1966) và Something (1969). Chỉ trong bảy năm, ban nhạc bốn người ở Liverpool cho thấy một bài pop về tình yêu có thể ngắn, gọn mà vẫn sâu. Cùng thời với họ, nước Anh thập niên 1960 còn có Cliff Richard, Dusty Springfield và cả một làn sóng tình ca pop lan khắp thế giới.

Bối cảnh: nước Anh trước The Beatles

Cuối thập niên 1950, nhạc pop Anh chịu ảnh hưởng nặng của Mỹ. Cliff Richard nổi lên như "Elvis của nước Anh" với Living Doll (1959) và The Young Ones (1962), tình ca tuổi teen trong sáng, có ban nhạc The Shadows đệm. Tình ca pop Anh lúc ấy chủ yếu là bài do nhạc sĩ chuyên nghiệp viết cho ca sĩ hát.

The Beatles đổi điều đó. John Lennon và Paul McCartney tự viết bài, ký chung "Lennon–McCartney" cho gần như mọi sáng tác của hai người, dù thực tế nhiều bài chủ yếu do một người viết. George Harrison viết ít hơn nhưng có những tình ca rất đẹp ở giai đoạn sau.

Giai đoạn đầu: tình ca hai phút rưỡi

Các tình ca đầu tiên của The Beatles ngắn, hai phút rưỡi, nhịp nhanh, lời đơn giản đến gần như ngây thơ. Nhưng có ba điều khiến chúng khác:

• Đại từ nhân xưng trực tiếp. Lennon và McCartney thích dùng "I", "you", "me" ngay trong tên bài: Love Me Do, Please Please Me, From Me to You, She Loves You, I Want to Hold Your Hand. Người nghe cảm thấy bài hát nói thẳng với mình.
• Hoà giọng. Hai, ba giọng hát cùng lúc, lấy từ nhóm nhạc nữ Mỹ và từ Everly Brothers, tạo nên âm thanh tươi sáng.
• Hợp âm bất ngờ. Nhiều bài đổi hợp âm theo cách mà nhạc pop thời đó ít làm, khiến những giai điệu đơn giản nghe mới lạ.

I Want to Hold Your Hand là bài mở cửa nước Mỹ, đứng đầu bảng xếp hạng Billboard đầu năm 1964, trước khi ban nhạc sang Mỹ biểu diễn trên truyền hình. Mong muốn trong bài chỉ là được nắm tay — tình ca tuổi mới lớn nguyên chất.

And I Love Her (1964, trong phim và album A Hard Day's Night) là dấu hiệu sớm của hướng khác: ballad chậm, guitar acoustic, giọng thứ, không hét, không "yeah".

Yesterday và bước ngoặt 1965

Yesterday (1965) là sáng tác của Paul McCartney, thu âm với một cây guitar acoustic và một tứ tấu đàn dây — ý tưởng phối dây đến từ nhà sản xuất George Martin. Không trống, không ba thành viên còn lại. McCartney đã kể nhiều lần rằng giai điệu đến với ông trong giấc ngủ, và lúc đầu ông dùng lời tạm "Scrambled Eggs" để giữ giai điệu trước khi có lời thật.

Về nội dung, đây là một bài tình ca chia tay: hôm qua mọi thứ còn dễ dàng, hôm nay người yêu đã đi mà không nói vì sao. Giai điệu đi xuống liên tục, như sự tiếc nuối. Yesterday trở thành một trong những bài hát được hát lại nhiều nhất trong lịch sử nhạc pop.

Cùng năm 1965, album Rubber Soul có thêm ba tình ca đáng nhớ:

• Michelle: ballad có xen tiếng Pháp, mang không khí chanson.
• Girl: Lennon tả một cô gái làm người kể vừa mê vừa khổ; tiếng hít hơi ở điệp khúc thành dấu ấn.
• In My Life: nhìn lại những nơi chốn, bạn bè đã qua và kết lại rằng không ai sánh bằng người đang yêu. Một tình ca hoài niệm của người trưởng thành.

Giai đoạn sau: tình ca trong phòng thu

Từ năm 1966, The Beatles thôi lưu diễn và dồn sức vào phòng thu. Tình ca của họ cũng thay đổi.

Here, There and Everywhere (1966, album Revolver) của McCartney là bài nhiều nhạc sĩ coi là tình ca hoàn chỉnh nhất của ông: giai điệu mềm, hoà âm khéo, lời bình yên về việc có người yêu ở bên mọi lúc.

All You Need Is Love (1967) mở rộng chữ "love" ra ngoài tình đôi lứa, được trình diễn trong chương trình truyền hình vệ tinh Our World phát cho nhiều nước cùng lúc.

Something (1969, album Abbey Road) là tình ca của George Harrison: một người không giải thích được vì sao mình yêu, chỉ biết "có điều gì đó" ở cách người kia đi, cười. Đây là một trong những bài của The Beatles được nhiều nghệ sĩ khác hát lại nhất.

Tình ca pop Anh cùng thời

The Beatles không đứng một mình. Thập niên 1960 ở Anh còn có:

• Dusty Springfield: You Don't Have to Say You Love Me (1966), bản tiếng Anh của một bài Sanremo — giọng soul trắng đầy cảm xúc.
• The Rolling Stones: As Tears Go By (bản của Marianne Faithfull năm 1964 ra trước, ban nhạc tự thu năm 1965) và Ruby Tuesday (1967), mặt dịu dàng của một nhóm rock bụi bặm.
• The Moody Blues: Nights in White Satin (1967), tình ca có dàn nhạc giao hưởng.
• Engelbert Humperdinck: Release Me (1967), ballad kiểu cũ vẫn rất được ưa chuộng ngay giữa thời nhạc trẻ.
• Cliff Richard: tiếp tục với những tình ca nhẹ nhàng suốt thập niên.

Bài nên nghe

Học gì từ tình ca The Beatles

Người viết tình ca hôm nay vẫn học được nhiều từ những bài hai, ba phút này:

1. Tên bài là một câu nói. "I Want to Hold Your Hand" vừa là tên, vừa là toàn bộ ý bài.
2. Ngắn là được. Phần lớn tình ca của họ dưới ba phút; không kéo dài khi đã nói xong.
3. Một chi tiết cụ thể đáng giá hơn mười tính từ. In My Life không tả người yêu đẹp ra sao, chỉ đặt người ấy lên trên mọi kỷ niệm.
4. Phối khí theo cảm xúc. Yesterday bỏ cả ban nhạc để giữ sự cô độc.

Góc nhìn từ người nghe Việt

Nhạc The Beatles đến các đô thị Việt Nam ngay từ giữa thập niên 1960 qua đĩa hát và radio. Ở Sài Gòn khi ấy, các ban nhạc trẻ chơi ở vũ trường, câu lạc bộ thường xuyên hát lại bài của The Beatles, Cliff Richard và các nhóm Anh, Mỹ. Một số bài có lời Việt, nhưng người nghe chủ yếu thuộc lời tiếng Anh.

Đến nay, Yesterday vẫn là một trong những bài tiếng Anh đầu tiên nhiều người Việt học hát, vì giai điệu dễ, lời ngắn, tốc độ chậm. Các quán cà phê nhạc acoustic và nhóm chơi guitar ở Hà Nội, TP.HCM vẫn có những đêm nhạc The Beatles. Với người mới, nên nghe theo thứ tự album từ Please Please Me (1963) đến Abbey Road (1969) để thấy rõ tình ca của nhóm lớn lên thế nào.