Tình ca nhạc phim Hollywood: từ Casablanca đến Titanic

Tình ca nhạc phim Hollywood là những bài hát gắn với một câu chuyện tình trên màn ảnh, từ As Time Goes By trong Casablanca (1942) đến My Heart Will Go On trong Titanic (1997). Điểm chung của những bài sống lâu nhất là chúng không chỉ minh hoạ phim mà trở thành "giọng nói" của cặp nhân vật; nhiều bài về sau còn nổi tiếng hơn chính bộ phim. Giải Oscar cho ca khúc gốc, trao từ năm 1934, là tấm bản đồ tốt để lần theo dòng tình ca này.

Bài hát trong phim làm được gì mà lời thoại không làm được

Trong một bộ phim tình cảm, bài hát thường xuất hiện theo ba cách:

• Nhân vật hát hoặc nghe trong cảnh (nhạc nội cảnh): bài trở thành kỷ vật chung của cặp đôi, như bài hát của Rick và Ilsa trong Casablanca.
• Chủ đề lặp lại trong nhạc nền: giai điệu xuất hiện mỗi khi hai người gặp nhau, đến cuối phim chỉ cần vài nốt là khán giả đã xúc động.
• Bài hát ở phần danh đề cuối: tóm lại cảm xúc cả phim, và là bài được phát hành đĩa đơn, lên sóng radio.

Những tình ca nhạc phim thành công nhất thường làm được cả ba: có mặt trong phim, có giai điệu chủ đề, và có một phiên bản đứng riêng được.

Thời kinh điển: Casablanca và những bài thập niên 1950–1960

As Time Goes By (Casablanca, 1942)

Bài do Herman Hupfeld viết từ năm 1931 cho một vở diễn Broadway, không mấy ai để ý. Mười năm sau, trong Casablanca, nhân vật Sam (Dooley Wilson) hát nó ở quán bar của Rick, và bài trở thành biểu tượng của một mối tình dang dở. Nhà soạn nhạc Max Steiner dùng giai điệu này làm chủ đề xuyên suốt phần nhạc nền.

Câu thoại nổi tiếng "Play it again, Sam" thực ra không có nguyên văn trong phim; Ilsa chỉ nói "Play it, Sam". Câu nói sai lan rộng đến mức Woody Allen lấy làm tên một vở kịch, sau thành phim.

Thập niên 1950–1960

• Love Is a Many-Splendored Thing (1955): bài chủ đề của phim cùng tên, đoạt Oscar.
• Unchained Melody (Alex North và Hy Zaret, 1955): viết cho phim Unchained về một tù nhân, nhưng sống tiếp bằng đời riêng. Bản của The Righteous Brothers (1965) nổi tiếng nhất, rồi trở lại mạnh năm 1990 nhờ cảnh nặn gốm trong phim Ghost.
• Moon River (Henry Mancini và Johnny Mercer): Audrey Hepburn ngồi bên cửa sổ hát với cây guitar trong Breakfast at Tiffany's (1961). Bài đoạt Oscar; giọng hát mỏng, không chuyên của Hepburn lại chính là điều khiến cảnh phim đáng nhớ.

Thập niên 1970–1980: chủ đề piano và song ca

Love Story (1970): phần nhạc của Francis Lai, nhà soạn nhạc Pháp, đoạt Oscar nhạc phim. Giai điệu piano chủ đề được Carl Sigman đặt lời thành (Where Do I Begin?) Love Story, Andy Williams thu năm 1971. Với nhiều thế hệ, chỉ vài nốt piano đầu là đủ gợi một chuyện tình buồn.

The Way We Were (1973): Barbra Streisand hát cho phim cùng tên, nói về ký ức một mối tình không thể kéo dài; đoạt Oscar.

Thập niên 1980 là thời của song ca nam nữ trong nhạc phim:

• Endless Love (1981): Diana Ross và Lionel Richie hát cho phim cùng tên. Phim ít người nhớ, bài hát thì thành kinh điển.
• Up Where We Belong (1982): Joe Cocker và Jennifer Warnes, phim An Officer and a Gentleman; đoạt Oscar.
• (I've Had) The Time of My Life (1987): Bill Medley và Jennifer Warnes, phim Dirty Dancing; đoạt Oscar.

Thập niên 1990: thời của ballad nhạc phim

Đầu thập niên 1990, các hãng phim nhận ra một bản ballad nhạc phim thành công có thể quảng bá cho phim mạnh không kém chính trailer. Hàng loạt bài ra đời theo công thức: một ngôi sao pop, một bản ballad lớn, một video ghép cảnh phim.

• (Everything I Do) I Do It for You (Bryan Adams, 1991, phim Robin Hood: Prince of Thieves): đứng đầu bảng xếp hạng Anh 16 tuần liền.
• Beauty and the Beast (1991) và A Whole New World (1992, Aladdin): hoạt hình Disney mang tình ca đến cả khán giả nhỏ tuổi; cả hai đoạt Oscar.
• I Will Always Love You (Whitney Houston, 1992, The Bodyguard).
• Can You Feel the Love Tonight (Elton John và Tim Rice, 1994, The Lion King): đoạt Oscar.

My Heart Will Go On (Titanic, 1997)

Nhạc James Horner, lời Will Jennings, Celine Dion hát. Theo nhiều tường thuật, đạo diễn James Cameron lúc đầu không muốn có bài hát lời trong phim, và Horner đã thu thử với Celine Dion trước khi thuyết phục ông. Bài mở đầu bằng tiếng sáo thiếc (tin whistle) mang âm hưởng Ireland, phát triển từ giai điệu chủ đề của phim, đến điệp khúc cuối thì nâng tông và bùng nổ. Bài đoạt Oscar năm 1998 và trở thành hit toàn cầu, gắn chặt với bộ phim đến mức chỉ cần tiếng sáo đầu bài là người nghe nhận ra.

Đây là ví dụ tiêu biểu cho cách một bài tình ca nhạc phim được "dựng": giai điệu đã nằm sẵn trong nhạc nền, khán giả nghe nó suốt ba giờ, nên khi bài hát lời vang lên ở cuối phim, cảm xúc gần như tự động.

Thế kỷ 21: tình ca nhạc phim vẫn sống

Những năm gần đây, tình ca nhạc phim vẫn đoạt Oscar: City of Stars (La La Land, 2016) — song ca nhỏ nhẹ bên cây piano; Shallow (A Star Is Born, 2018) — Lady Gaga và Bradley Cooper. Phim tuổi teen cũng có tình ca riêng, như A Thousand Years (Christina Perri, 2011) cho loạt phim Twilight, nay thành bài cưới quen thuộc.

Bài nên nghe

Góc nhìn từ người nghe Việt

Người Việt biết nhiều tình ca nhạc phim Hollywood trước cả khi xem phim. Giai điệu Love Story được chơi trên piano, guitar ở khắp nơi; Unchained Melody và Endless Love là bài song ca quen ở karaoke. Khi Titanic chiếu ở Việt Nam cuối thập niên 1990, đoạn sáo mở đầu My Heart Will Go On vang ở quán cà phê, tiệm băng đĩa, rồi thành bài tập phổ biến của người học sáo trúc, sáo dọc và kèn harmonica.

Một số bài có lời Việt, phổ biến ở phòng trà và tiệc cưới, nhưng phần lớn vẫn được hát bằng tiếng Anh. Cách thưởng thức trọn vẹn nhất là xem lại cảnh phim có bài hát trước, rồi nghe bản đĩa: sẽ thấy rõ bài hát mượn cảm xúc của phim như thế nào, và vì sao tách ra khỏi phim nó vẫn đứng được.