Viết bài tình ca đầu tiên: bắt đầu từ một câu chuyện thật

Bài tình ca đầu tiên dễ viết nhất khi bắt đầu từ một khoảnh khắc thật, nhỏ và cụ thể, chứ không phải từ "tình yêu" nói chung. Cách làm: viết ra mười câu văn xuôi về khoảnh khắc đó, tìm một câu nói được cả chuyện để làm câu chốt, dùng chi tiết thật cho phiên khúc và câu chốt cho điệp khúc, rồi hát thô lên điện thoại. Một buổi tối là đủ có bản nháp đầu tiên; phần sửa mới là phần mất thời gian.

Vì sao nên bắt đầu từ chuyện thật

Người mới viết tình ca hay bắt đầu bằng những ý lớn: nhớ nhung, chờ đợi, chia ly. Kết quả thường là một bài hát giống hàng nghìn bài khác, vì những ý lớn đó đã được viết quá nhiều lần. Điều làm một bài tình ca có hồn là chi tiết mà chỉ người viết biết: chiếc áo mưa màu gì, cuộc gọi lúc mấy giờ, câu nói nào chưa kịp nói.

Chuyện thật cũng giúp người mới viết khỏi bí. Khi không biết viết gì tiếp, bạn chỉ cần hỏi "rồi sau đó chuyện gì xảy ra" hoặc "lúc đó mình nhìn thấy gì". Bịa từ đầu thì mỗi câu đều phải nghĩ; kể lại thì câu sau tự đến.

Wiki soạn nhạc trong hệ đã có bài về viết giai điệu và cấu trúc bài hát chung. Ở đây chỉ bàn chuyện viết một bài tình ca: chọn chuyện gì, đưa chuyện vào lời ra sao.

Bước 1: chọn một khoảnh khắc, không chọn cả mối tình

Cả một mối tình ba năm không vừa trong một bài hát bốn phút. Một buổi chiều thì vừa. Hãy chọn một cảnh duy nhất có thời điểm, nơi chốn và một điều gì đó xảy ra hoặc không xảy ra. Ví dụ những khoảnh khắc dễ thành bài:

• Lần đầu đi chung một chiếc xe máy, không ai nói gì suốt quãng đường.
• Đứng ở cổng ký túc xá, định nói một câu rồi thôi.
• Cuộc gọi video lúc nửa đêm khi hai người ở hai múi giờ.
• Nhìn thấy người cũ ở một quán cà phê sau nhiều năm.
• Bố mẹ mình, ngồi ăn cơm tối, chẳng nói lời yêu nào mà vẫn đầy thương.

Chọn khoảnh khắc nào bạn vẫn nhớ rõ một chi tiết vật lý: ánh đèn, mùi, âm thanh, một món đồ.

Bước 2: mười câu văn xuôi trong mười phút

Chưa nghĩ đến vần, chưa nghĩ đến nhạc. Đặt hẹn giờ mười phút và viết mười câu văn xuôi trả lời các câu hỏi:

1. Lúc đó là mấy giờ, mùa nào, thời tiết ra sao?
2. Ở đâu? Có gì xung quanh?
3. Người kia mặc gì, làm gì, nói gì?
4. Mình làm gì?
5. Có âm thanh gì? Mùi gì?
6. Mình đã định nói gì mà không nói?
7. Sau đó chuyện gì xảy ra?
8. Bây giờ nhớ lại thấy thế nào?
9. Nếu được nói một câu với người đó bây giờ, câu đó là gì?
10. Một đồ vật nào còn lại từ khoảnh khắc đó?

Ví dụ, một bản văn xuôi tự viết:

Tháng Chạp, sáu giờ chiều, trời lạnh. Bến xe buýt trước cổng trường. Em quàng chiếc khăn len màu cam. Xe số 8 tới, em lên, anh không lên. Anh định nói "mai đi cà phê không", nhưng xe đóng cửa. Anh đứng đó, thấy em vẫy qua kính mờ hơi nước. Mười năm rồi, mỗi lần thấy khăn len màu cam là nhớ.

Bước 3: tìm câu lõi

Đọc lại mười câu và hỏi: nếu bài hát chỉ được nói một điều, điều đó là gì? Câu trả lời ngắn, có hình ảnh, sẽ thành câu chốt của điệp khúc và thường thành tên bài. Từ đoạn văn xuôi trên, vài ứng viên:

• "Chiếc xe số 8 không chờ ai" (có hình ảnh, có số cụ thể).
• "Câu chưa nói ở bến xe" (nói thẳng điều tiếc).
• "Khăn len màu cam" (một đồ vật làm biểu tượng).

Không có câu đúng duy nhất. Chọn câu mà khi hát lên bạn thấy muốn hát lại. Chuyện viết điệp khúc quanh câu chốt có bài riêng trong danh mục này.

Bước 4: chi tiết cho phiên khúc, cảm xúc cho điệp khúc

Một cách chia việc đơn giản, phù hợp với phần lớn tình ca:

Phiên khúc 1 viết thử từ văn xuôi trên, tự viết làm mẫu:

Sáu giờ chiều tháng Chạp, bến xe trước cổng trường

Em quàng khăn len cam, gió lạnh thổi qua đường

Anh cầm câu muốn nói như cầm chiếc vé xe

Xe số 8 đến rồi, em lên, anh đứng nghe

Đây chưa phải lời hay. Nhưng nó đã có thời gian, nơi chốn, đồ vật và một hành động. Bản nháp đầu chỉ cần thế.

Bước 5: hát thô và ghi âm ngay

Đừng chờ lời hoàn chỉnh mới nghĩ giai điệu. Cầm điện thoại, bật ghi âm, đọc to phiên khúc vài lần rồi để giọng tự tìm giai điệu, dù chỉ là ngân nga. Nếu chơi được guitar hay đàn phím, chọn một vòng hợp âm quen (bài về vòng hợp âm cho ballad và bolero trong danh mục này có gợi ý). Hát lên sẽ cho thấy ngay chữ nào khó hát, câu nào dài quá, chỗ nào thiếu vần. Kỹ thuật cho giai điệu đi theo thanh điệu tiếng Việt đã có ở wiki soạn nhạc.

Khi hát thô, đừng xoá những bản hát dở. Đặt tên tệp ghi âm theo ngày và theo đoạn ("PK1 lần 3"). Rất nhiều người viết nhạc kể rằng giai điệu hay nhất lại nằm ở một lần hát vu vơ đầu tiên, trước khi họ bắt đầu cố. Nghe lại các bản thô, đánh dấu những chỗ bạn thấy muốn hát theo. Nếu một câu cứ bị vấp mỗi lần hát, thường là do câu đó thừa chữ: thử bỏ một hai chữ phụ như "thì", "là", "những", "đã" rồi hát lại. Tình ca tiếng Việt chịu bớt chữ rất tốt, và câu ngắn lại thường đẹp hơn.

Bước 6: để nguội rồi sửa

Bản nháp đầu tiên nên để ít nhất một ngày. Khi nghe lại, hỏi ba câu:

1. Người không biết chuyện có hiểu đang xảy ra chuyện gì không?
2. Có câu nào chỉ có ở bài này, không thể dán vào bài tình ca khác không?
3. Câu chốt có đứng được một mình không?

Nếu câu thứ hai trả lời "không", bài đang thiếu chi tiết. Quay lại bản văn xuôi, lấy thêm.

Viết về người thật: giữ chừng mực

Viết từ chuyện thật không có nghĩa là phải kể hết. Khi bài hát có thể đến tai người trong chuyện hoặc người quen của họ, nên:

• Đổi những chi tiết nhận diện quá rõ như tên, địa chỉ, nơi làm việc.
• Không đưa vào bài những điều riêng tư mà người kia không muốn ai biết.
• Viết về cảm xúc của mình, không phán xét người kia.

Nhiều tình ca hay được viết từ chuyện thật mà người nghe không bao giờ biết là ai. Đó cũng là một cách tôn trọng.