Từ giữa thập niên 2010, bolero quay lại màn hình lớn nhờ một loạt chương trình thi hát chuyên về nhạc trữ tình, mở đầu bằng "Solo cùng Bolero" của Truyền hình Vĩnh Long (khoảng năm 2014) rồi tới "Thần tượng Bolero" (khoảng năm 2016) và nhiều chương trình khác trên các đài. Những chương trình này đưa bolero từ quán cà phê, đám cưới, karaoke gia đình trở lại giờ vàng, tạo một lớp ca sĩ trẻ mới và làm nhiều người trẻ lần đầu nghe kỹ dòng nhạc của cha mẹ mình. Đi kèm là cả những tranh luận về cách dàn dựng và về việc khai thác chuyện đời thí sinh.
Trước khi lên sóng: bolero chưa từng biến mất
Gọi là "trở lại" thì cần nói rõ: bolero chưa bao giờ rời đời sống. Suốt thập niên 1990 và 2000, nó vẫn sống trong băng đĩa, video ca nhạc sân khấu, ban nhạc đám cưới, quán cà phê, karaoke gia đình. Các đài truyền hình địa phương, nhất là ở miền Nam, cũng có chương trình ca nhạc trữ tình định kỳ.
Cái thiếu là chỗ đứng ở giờ vàng truyền hình toàn quốc và trong mắt khán giả trẻ thành thị. Các chương trình thi hát lớn thời đó xoay quanh pop, ballad, nhạc quốc tế. Bolero bị xem là nhạc "của người lớn tuổi", "của quê".
Một khoảnh khắc báo trước
Năm 2013, tại chương trình Giọng hát Việt nhí, một cô bé miền Tây là Phương Mỹ Chi hát một bài dân ca – trữ tình bằng giọng mộc, nhả chữ rất miền Nam. Đoạn phát sóng lan rộng trên mạng, và cô bé trở thành một hiện tượng. Khoảnh khắc ấy không phải là chương trình bolero, nhưng nó cho thấy một điều quan trọng với nhà sản xuất: khán giả cả nước, kể cả người trẻ thành phố, sẵn sàng xúc động với giọng hát trữ tình nếu nó được đặt đúng chỗ.
Các chương trình mở đường
| Chương trình | Đài | Thời điểm (khoảng) | Điểm đáng chú ý |
|---|---|---|---|
| Solo cùng Bolero | Truyền hình Vĩnh Long | Từ 2014 | Một trong những chương trình thi hát đầu tiên dành riêng cho bolero ở quy mô lớn |
| Thần tượng Bolero | Truyền hình Vĩnh Long | Từ 2016 | Định dạng thi hát giờ vàng, ngồi ghế nóng là các ca sĩ nổi tiếng |
| Các chương trình trữ tình khác | Nhiều đài địa phương và trung ương | 2016–2019 | Thi hát, song ca, đêm nhạc chủ đề, chương trình kể chuyện bài hát |
Năm tháng ghi ở đây là mốc gần đúng, vì nhiều chương trình có mùa thử, đổi tên hoặc phát sóng ở các thời điểm khác nhau. Người cần mốc chính xác nên tra trang chính thức của đài phát sóng.
Vì sao lần trở lại này thành công
Định dạng thi hát hợp với bolero
Thi hát là định dạng truyền hình được ưa chuộng nhất thời ấy. Ghép bolero vào khung này tạo ra cái mới: khán giả quen bolero được xem nó với sân khấu, ánh sáng, dàn nhạc chuyên nghiệp; khán giả quen thi hát được biết thêm một dòng nhạc mà họ ít để ý.
Kho bài khổng lồ và dễ cảm
Bolero có hàng nghìn bài, rất nhiều bài ai cũng biết vài câu. Mỗi tập có thể khai thác một chủ đề: mưa, mẹ, quê hương, mối tình đầu, người lính trọ. Khán giả ở nhà hát theo được ngay.
Ca sĩ trẻ hát nhạc cũ
Hình ảnh một thí sinh hai mươi tuổi hát một bài viết từ thập niên 1960 tạo hiệu ứng mạnh với cả hai phía: người lớn tuổi thấy bài của mình được tiếp nối, người trẻ thấy bài hát "của ông bà" bỗng gần gũi.
Lan rộng trên mạng
Những trích đoạn đẹp được đăng lại trên YouTube, Facebook, rồi sau này là các nền tảng video ngắn. Một tiết mục hay có thể đến với người không bao giờ xem truyền hình. Nhiều ca sĩ trẻ được biết đến qua clip trước khi được biết qua chương trình.
Những gì chương trình truyền hình để lại
- Một lớp ca sĩ bolero mới: nhiều quán quân, á quân và thí sinh tiếp tục đi hát chuyên nghiệp, thu âm, biểu diễn ở các đêm nhạc trữ tình.
- Bài cũ được hát lại: nhiều bài ít người nhớ được hát lại, phối mới, đến với khán giả mới. Nhạc sĩ và gia đình nhạc sĩ có thêm nguồn thu từ quyền tác giả khi bài được dùng trên sóng.
- Chuẩn dàn dựng mới: bolero trên truyền hình được phối với dàn nhạc lớn, dàn dây, hợp xướng, ánh sáng sân khấu. Nó khác hẳn bản thu mộc ngày xưa.
- Thay đổi hình ảnh: bolero bớt bị xem là "nhạc quê", trở thành một lựa chọn bình thường trong danh sách nghe của nhiều người.
Những tranh luận đi kèm
Lần trở lại này không phải không có ý kiến trái chiều. Một số điểm hay được báo chí và khán giả nêu:
- Bi kịch hoá chuyện đời thí sinh: nhiều tập dành thời lượng lớn cho hoàn cảnh khó khăn của thí sinh, khiến một số người xem cho rằng chương trình khai thác nước mắt nhiều hơn âm nhạc.
- Hát giống nhau: khi nhiều thí sinh học theo cùng một lối hát được giám khảo khen, các tiết mục dễ na ná nhau.
- Bão hoà: sau vài năm, số chương trình mang chữ "bolero" quá nhiều, khán giả dần mỏi.
- Phối quá tay: một số bản phối thêm nốt cao, kỹ thuật pop vào bài vốn mộc, người nghe lâu năm thấy mất chất.
Những tranh luận này cho thấy bolero đã thật sự trở lại trung tâm: người ta chỉ tranh cãi về thứ mình quan tâm.
Xem một tập chương trình bolero thế nào cho có ích
Nếu xem để học hát hay học nghe, đừng chỉ xem phần kết quả. Vài thứ đáng để ý:
- Bài được chọn: ghi lại tên bài và tên nhạc sĩ, rồi tìm bản thu gốc để so.
- Nhận xét của người chấm: những câu góp ý về nhả chữ, luyến láy, cảm xúc thường là bài học hát gọn nhất.
- Bản phối: nghe xem ban nhạc giữ nhịp bolero hay chuyển sang ballad, có thêm dàn dây hay hợp xướng không.
- Tiết mục song ca: cách hai thí sinh chia câu và nhìn nhau trên sân khấu.
Góc nhìn hôm nay
Làn sóng chương trình bolero trên truyền hình đã lắng xuống so với cao điểm cuối thập niên 2010, nhưng hiệu ứng của nó còn lại rõ. Bolero giờ có mặt trên các nền tảng nghe nhạc trực tuyến bên cạnh V-pop, có những ca sĩ trẻ chuyên hát trữ tình, và có những người nghe trẻ biết phân biệt bản thu cũ với bản phối mới.
Nếu muốn tìm lại không khí của giai đoạn này, có thể xem lại các tập đã phát trên kênh chính thức của đài. Khi xem, thử nghe song song bản thu gốc của cùng bài hát. So sánh như vậy giúp thấy rõ truyền hình đã thêm gì vào bolero, và đã bỏ bớt gì.
Câu hỏi thường gặp
Bolero bắt đầu hot lại từ khi nào?
Khoảng giữa thập niên 2010, khi các chương trình thi hát chuyên về bolero như "Solo cùng Bolero" (khoảng 2014) và "Thần tượng Bolero" (khoảng 2016) lên sóng. Giai đoạn sôi động nhất kéo dài tới cuối thập niên 2010.
Chương trình bolero đầu tiên trên truyền hình là gì?
Ca nhạc trữ tình đã có trên đài địa phương từ lâu. Trong làn sóng thi hát chuyên bolero giữa thập niên 2010, "Solo cùng Bolero" của Truyền hình Vĩnh Long thường được nhắc là một trong những chương trình mở đường.
Vì sao chương trình bolero thu hút khán giả?
Định dạng thi hát hấp dẫn, kho bài quen thuộc với nhiều thế hệ, hình ảnh ca sĩ trẻ hát nhạc cũ, và các trích đoạn lan rộng trên mạng xã hội. Khán giả ở nhà có thể hát theo hầu hết các bài.
Chương trình bolero bị chê vì điều gì?
Ý kiến phê bình thường nhắm vào việc khai thác hoàn cảnh khó khăn của thí sinh, lối hát na ná nhau, số chương trình quá nhiều gây bão hoà, và một số bản phối thêm kỹ thuật pop làm mất chất mộc của bolero.
Phương Mỹ Chi có phải ca sĩ bolero không?
Phương Mỹ Chi được biết đến từ Giọng hát Việt nhí năm 2013 với lối hát dân ca – trữ tình giọng miền Tây. Cô hát nhiều dòng nhạc, nhưng thời điểm ấy được xem là một dấu hiệu cho thấy khán giả cả nước sẵn sàng đón nhận giọng hát trữ tình.
