Giữ giọng cho người hay hát tình ca chủ yếu là những thói quen đơn giản: khởi động vài phút trước khi hát, uống đủ nước, không hét, cho giọng nghỉ sau buổi hát dài, ngủ đủ và tránh khói thuốc. Khi giọng khàn, cách tốt nhất là nghỉ nói và nghỉ hát, không cố hát cho "thông giọng". Khàn tiếng kéo dài hơn hai đến ba tuần, đau khi nói hoặc khó nuốt thì nên đi khám tai mũi họng, không tự xử lý ở nhà.
Giọng hát dùng gì để phát ra
Tiếng hát được tạo ra khi luồng hơi từ phổi làm hai dây thanh trong thanh quản rung lên. Dây thanh rất nhỏ, mềm và rung hàng trăm lần mỗi giây khi bạn hát. Như mọi mô mềm khác, nó cần được giữ ẩm, cần nghỉ, và có thể bị tổn thương nếu dùng quá sức lâu ngày.
Người hay hát tình ca, nhất là ballad có điệp khúc cao và bolero ngân dài, dùng giọng ở cường độ và thời lượng lớn hơn nói chuyện bình thường. Vì vậy những thói quen nhỏ có tác dụng cộng dồn rất rõ sau vài tháng.
Bài này là kiến thức phổ thông, không thay cho lời khuyên của bác sĩ. Mọi dấu hiệu bất thường kéo dài cần được bác sĩ tai mũi họng khám trực tiếp.
Trước khi hát: khởi động 5–10 phút
Không ai chạy nước rút ngay khi vừa ngủ dậy. Giọng cũng vậy. Một chuỗi khởi động đơn giản:
- Thả lỏng: xoay vai, xoay cổ nhẹ, ngáp vài lần cho cổ họng mở. Một phút.
- Rung môi: khép hờ môi, thổi hơi cho môi rung thành tiếng "brừ" kèm âm, đi lên xuống nhẹ nhàng. Hai phút. Đây là bài khởi động được nhiều người dạy hát dùng vì nó làm ấm giọng mà ít gây căng.
- Ngân "ư" hoặc "m": ngậm miệng ngân âm "m" từ thấp lên cao rồi xuống. Hai phút.
- Hát một câu dễ của bài định hát, ở tông thấp hơn bản thật hai nửa cung. Một phút.
Đến quán karaoke hay tiệc cưới, bạn có thể khởi động trong lúc đi đường. Ít nhất đừng để bài đầu tiên trong buổi là bài cao nhất.
Trong khi hát: những việc nên và không nên
| Nên | Không nên |
|---|---|
| Uống nước lọc từng ngụm giữa các bài | Uống nhiều rượu bia trong lúc hát; cồn làm bạn ít nhận ra giọng đang mỏi |
| Chọn tông vừa giọng, chừa khoảng dư ở nốt cao | Gồng cổ hát nốt cao vượt sức chỉ vì bản gốc hát như vậy |
| Nhờ chỉnh nhỏ nhạc khi phòng ồn | Hét để át tiếng nhạc hay tiếng nói chuyện |
| Nghỉ vài bài sau mỗi cụm hai, ba bài | Hát liền mười bài không nghỉ |
| Dừng khi cổ rát hoặc giọng bắt đầu rè | Cố hát tiếp cho "nóng giọng" |
Sau khi hát: cho giọng nghỉ
- Sau một buổi hát dài, hạn chế nói to, nói nhiều trong vài giờ.
- Đừng ra chỗ ồn rồi lại phải nói lớn. Nhiều người giữ giọng tốt trong buổi hát nhưng mất giọng vì ngồi quán nhậu ồn sau đó.
- Ngủ đủ. Giọng sau một đêm thiếu ngủ thường thấp hơn, khàn hơn rõ rệt.
- Nếu ngày mai còn phải hát, hôm nay đừng thử bài mới khó.
Những thói quen hằng ngày ảnh hưởng tới giọng
Nước và độ ẩm
Uống đủ nước trong ngày giúp lớp nhầy trên dây thanh mỏng và trơn hơn. Phòng điều hoà rất khô; người hay hát mà ngủ trong phòng lạnh khô thường thấy sáng ra giọng khàn. Để một chậu nước trong phòng hoặc dùng máy tạo ẩm có thể giúp.
Về nước đá: nhiều người Việt tin uống lạnh làm hỏng giọng. Chưa có bằng chứng chắc chắn nước lạnh gây hại cho dây thanh ở người khoẻ, nhưng nhiều ca sĩ thấy nước ấm dễ chịu hơn trước khi hát. Điều quan trọng hơn là uống đủ.
Khói thuốc
Hút thuốc và hít khói thuốc thụ động làm khô và kích thích niêm mạc thanh quản, về lâu dài là yếu tố nguy cơ của nhiều bệnh thanh quản. Người hay hát có lý do kép để tránh.
Hắng giọng liên tục
Hắng giọng mạnh làm hai dây thanh đập vào nhau. Thấy vướng, thử nuốt nước bọt hoặc uống một ngụm nước thay vì hắng. Nếu thấy vướng thường xuyên, đó là điều nên kể với bác sĩ.
Nói thì thầm khi khàn
Nhiều người nghĩ khàn tiếng thì thì thầm cho giọng nghỉ. Thì thầm gắng sức, nhất là thì thầm to, vẫn làm vùng cổ căng. Nghỉ giọng tốt nhất là nói ít, nói nhẹ ở âm lượng bình thường, hoặc im lặng.
Ợ chua, trào ngược
Người hay ợ chua, đắng miệng buổi sáng, khàn tiếng vào buổi sáng có thể bị trào ngược ảnh hưởng đến thanh quản. Đây là việc của bác sĩ chẩn đoán; đừng tự đoán bệnh và tự dùng thuốc.
Giọng buổi sáng, giọng buổi tối
Nhiều người thấy giọng mình buổi sáng thấp, đục và khó lên cao; đến chiều tối thì giọng "mở" hơn. Đó là chuyện bình thường: sau một đêm nằm yên, dây thanh và các cơ quanh thanh quản cần thời gian để ấm lên, giống cơ bắp. Vì thế:
- Nếu phải hát buổi sáng, chẳng hạn hát trong lễ cưới buổi trưa, hãy khởi động lâu hơn bình thường và chọn tông thấp hơn một chút.
- Đừng thử nốt cao nhất ngay khi vừa ngủ dậy để "kiểm tra giọng". Kết quả sai lệch và dễ làm căng giọng.
- Đến cuối một ngày nói nhiều, giọng lại mỏi theo kiểu khác: lên cao được nhưng nhanh rè. Buổi hát karaoke sau một ngày đứng lớp hay họp liên tục nên chọn bài nhẹ hơn.
Theo dõi giọng mình vài tuần, bạn sẽ biết khung giờ nào hát tốt nhất và sắp xếp lịch tập theo đó.
Kẹo ngậm, mẹo dân gian và giới hạn của chúng
Các loại kẹo ngậm, nước gừng, mật ong, chanh muối có thể làm cổ họng dễ chịu hơn. Chúng không chữa được tổn thương ở dây thanh. Cảm giác dễ chịu có khi khiến người ta hát tiếp trong lúc giọng cần nghỉ. Nếu giọng có vấn đề, nghỉ là việc quan trọng nhất; còn dùng thuốc gì là việc của bác sĩ.
Khi nào cần đi khám tai mũi họng
Người hay hát nên đi khám chuyên khoa tai mũi họng khi gặp một trong những dấu hiệu sau:
- Khàn tiếng kéo dài quá hai đến ba tuần, dù đã nghỉ giọng.
- Giọng thay đổi rõ, mất hẳn tiếng, hoặc mất dần những nốt cao vốn hát được.
- Đau khi nói, đau khi nuốt, khó nuốt, cảm giác có vật vướng kéo dài.
- Ho ra máu, khó thở, có khối sưng ở cổ.
- Người hút thuốc lâu năm bị khàn tiếng kéo dài.
Người dùng giọng nhiều như ca sĩ, giáo viên có thể gặp các tổn thương lành tính ở dây thanh do dùng giọng quá sức. Bác sĩ sẽ nội soi để biết chính xác; nhiều trường hợp được hướng dẫn nghỉ giọng và luyện lại cách dùng giọng. Phát hiện sớm thì dễ xử lý hơn nhiều.
Một tuần mẫu cho người hát đám cưới, karaoke cuối tuần
- Thứ Hai đến thứ Năm: khởi động và tập 15–20 phút mỗi ngày ở âm lượng vừa, ôn bài định hát.
- Thứ Sáu: tập nhẹ, không thử bài mới. Ngủ sớm.
- Thứ Bảy (ngày hát): khởi động trước khi đi, uống nước đều, hát bài nhẹ trước, nghỉ giữa các cụm bài.
- Chủ Nhật: nghỉ giọng, nói ít. Nếu giọng vẫn khàn vào thứ Ba, giảm tập; nếu kéo dài hơn hai đến ba tuần, đi khám.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao để giữ giọng khi hay hát karaoke?
Khởi động vài phút trước khi hát, chọn tông vừa giọng, uống nước giữa các bài, không hét át tiếng nhạc và nghỉ sau mỗi cụm vài bài. Sau buổi hát, hạn chế nói to và ngủ đủ.
Khàn tiếng sau khi hát phải làm sao?
Nghỉ giọng, nói ít và nhẹ, uống đủ nước, tránh khói thuốc và rượu bia. Nếu khàn kéo dài quá hai đến ba tuần, hoặc kèm đau, khó nuốt, nên đi khám tai mũi họng.
Uống nước đá có làm hỏng giọng không?
Chưa có bằng chứng chắc chắn nước lạnh gây hại cho dây thanh ở người khoẻ. Nhiều ca sĩ chọn nước ấm vì thấy dễ chịu hơn khi hát, nhưng quan trọng nhất là uống đủ nước trong ngày.
Thì thầm có giúp giọng nghỉ không?
Không hẳn. Thì thầm gắng sức vẫn làm vùng cổ căng. Nghỉ giọng tốt nhất là nói ít, nói nhẹ ở âm lượng bình thường, hoặc im lặng.
Kẹo ngậm có chữa được khàn tiếng không?
Kẹo ngậm và các mẹo như gừng, mật ong chỉ làm cổ họng dễ chịu hơn, không chữa tổn thương ở dây thanh. Khàn tiếng kéo dài cần được bác sĩ tai mũi họng khám.