Muốn hát trọn câu dài trong ballad, cần ba việc: hít hơi xuống bụng và sườn chứ không nâng vai, chọn trước chỗ lấy hơi theo nghĩa câu, và nhả hơi đều thay vì xả hết ở mấy chữ đầu. Phần lớn người hụt hơi không phải vì phổi nhỏ mà vì lấy hơi sai chỗ và tiêu hơi phí. Tập đúng trong vài tuần, câu ngân cuối điệp khúc sẽ dài và êm hơn rõ.
Vì sao ballad "ngốn" hơi hơn các thể loại khác
Ballad tình ca, từ tình khúc kiểu cũ đến ballad V-pop, có ba đặc điểm làm người hát mệt:
- Nhịp chậm: một câu tám chữ ở nhịp chậm có thể kéo dài gấp đôi cùng câu đó ở nhịp nhanh.
- Nốt ngân cuối câu: rất nhiều điệp khúc kết bằng một chữ ngân dài, có khi bốn đến tám phách, rồi nhỏ dần.
- Phiên khúc hát nhỏ, có hơi: lối hát thì thầm, nhiều tiếng gió ở đầu bài tiêu hơi nhanh hơn ta tưởng, vì dây thanh khép không kín nên hơi thoát ra nhiều.
Hiểu điều thứ ba sẽ giải thích một chuyện hay gặp: nhiều người hụt hơi ở phiên khúc, phần nhẹ nhàng, chứ không phải ở điệp khúc mạnh.
Hít đúng: bụng và sườn, không phải vai
Đặt một tay lên bụng ngay trên rốn, một tay lên sườn dưới. Hít vào qua mũi chậm rãi. Nếu đúng, tay ở bụng và sườn được đẩy ra; vai và ngực trên gần như đứng yên. Nếu vai nhô lên, bạn đang thở ngực, kiểu thở nông làm cổ căng, rất bất lợi cho nốt cao.
Khi hát, không cần hít đầy hết sức. Hít quá căng làm cơ bụng cứng, câu đầu bị bật mạnh. Chừng bảy, tám phần là đủ cho phần lớn câu ballad.
Giữ hơi: phần ít ai dạy
Hít vào xong, điều quan trọng là đừng để lồng ngực xẹp xuống ngay khi bắt đầu hát. Hãy giữ cảm giác sườn còn mở rộng, như đang mặc một chiếc thắt lưng hơi chật, và để bụng thu vào từ từ trong suốt câu. Người dạy thanh nhạc gọi việc này là "hỗ trợ hơi". Nó làm hơi ra đều, nốt ngân không run.
Đánh dấu chỗ thở trước khi hát
Ca sĩ có kinh nghiệm hiếm khi lấy hơi ngẫu hứng. Họ đã biết trước sẽ thở ở đâu. Bạn có thể làm điều tương tự với một tờ lời in ra và một cây bút chì.
- Đọc lời và đánh dấu "V" ở các chỗ ngắt nghĩa tự nhiên: sau dấu phẩy, giữa hai vế câu.
- Hát thử. Chỗ nào chưa tới dấu V mà đã hết hơi thì thêm một dấu thở nhỏ (dấu phẩy chì) ở chỗ ngắt nghĩa gần nhất phía trước.
- Không bao giờ thở giữa một cụm từ dính liền nghĩa: giữa "người" và "yêu", giữa "chiều" và "nay". Ngắt ở đó làm câu vỡ nghĩa.
- Trước câu ngân dài nhất, đánh dấu một hơi sâu, và nếu cần, hát câu ngay trước đó ngắn lại một chút để có thời gian lấy hơi.
Ví dụ với hai câu tự viết:
Em đi qua phố cũ V / mưa rơi trên vai áo V
Anh còn đứng đó V / chờ một lời chào (ngân dài)
Hơi sâu nên lấy trước "Anh còn đứng đó", vì sau đó còn câu ngân. Hơi giữa hai câu đầu chỉ cần một hơi trộm ngắn.
Hai kiểu lấy hơi trong một bài
| Kiểu | Khi nào | Cách làm |
|---|---|---|
| Hơi sâu | Đầu đoạn, trước điệp khúc, trước câu ngân dài | Có từ một phách trở lên để hít; hít qua mũi hoặc cả mũi lẫn miệng, xuống bụng và sườn |
| Hơi trộm | Giữa hai vế câu, chỗ nghỉ rất ngắn | Hít nhanh qua miệng, ít, không làm thay đổi tư thế; chỉ bù lại phần đã dùng |
Lỗi phổ biến là chỉ dùng hơi sâu, đến mỗi chỗ nghỉ đều cố hít đầy. Kết quả là người căng cứng, và tiếng hít vào thành tiếng "hớp" nghe rõ qua micro.
Tiêu hơi khôn ngoan trong câu dài
- Đừng xả ở chữ đầu: người hồi hộp hay bật mạnh chữ đầu câu, mất một phần ba hơi ngay lập tức. Vào câu bằng âm lượng vừa phải.
- Giảm tiếng gió ở chỗ không cần: hát thì thầm đẹp ở một hai câu mở đầu, nhưng cả phiên khúc đều thì thầm là cạn hơi.
- Nốt ngân cuối nhỏ dần: ballad hay kết câu bằng nốt nhỏ dần. Đây là tin tốt, vì nhỏ dần tốn ít hơi hơn giữ đều. Đừng cố giữ to rồi cắt cụt.
- Kết nốt trước khi cạn hẳn: dừng một nốt ngân khi còn chút hơi nghe đẹp hơn kéo đến lúc giọng run và rè.
Bài tập hơi thở, mười phút mỗi ngày
1. Xì đều
Hít vào trong bốn nhịp đếm, rồi thở ra qua kẽ răng thành tiếng "xì" thật đều, đếm số giây. Ghi lại con số mỗi ngày. Mục tiêu không phải thắng ai, mà là tiếng xì đều từ đầu đến cuối, không mạnh ở đầu rồi yếu dần. Sau hai tuần, con số của phần lớn người tập đều tăng.
2. Đếm thành tiếng
Hít một hơi, đếm "một, hai, ba…" bằng giọng nói bình thường, đều, cho đến khi hết hơi thoải mái. Rồi làm lại bằng cách hát đếm trên một nốt. So sánh hai con số giúp bạn thấy mình có đang phí hơi khi hát hay không.
3. Câu dài chậm dần
Lấy câu dài nhất trong bài tình ca bạn đang tập. Hát ở tốc độ bản gốc. Rồi hát chậm hơn một chút mà vẫn một hơi. Khi đã quen ở tốc độ chậm, tốc độ gốc sẽ thấy dư hơi.
4. Ngân nhỏ dần
Chọn một nốt dễ, ngân "a" từ vừa đến nhỏ dần trong tám phách, không để giọng tắt đột ngột. Đây là kỹ năng dùng nhiều nhất ở cuối điệp khúc ballad.
Nếu thấy chóng mặt khi tập thở, hãy dừng, ngồi nghỉ và thở bình thường. Không cần tập nhiều trong một lần.
Tư thế: hơi thở bắt đầu từ cách đứng
Người hát tình ca hay có tư thế "tình cảm": cúi đầu, khom vai, ôm micro sát ngực. Nhìn thì hợp với bài buồn, nhưng tư thế đó ép bụng và sườn, làm hơi ngắn đi đáng kể. Thử ngay: hít một hơi sâu khi khom lưng, rồi hít một hơi khi đứng thẳng; bạn sẽ thấy khác biệt.
- Đứng: hai chân rộng bằng vai, trọng lượng dồn đều, đầu gối không khoá cứng.
- Ngồi: ngồi phần trước ghế, lưng thẳng, không tựa hẳn ra sau, hai chân chạm sàn.
- Đầu và cằm: cằm song song mặt đất. Hếch cằm để với nốt cao là thói quen nên bỏ; nó làm cổ căng thêm.
- Cảm xúc: thể hiện bằng nét mặt và ánh mắt, không cần bằng cách gập người.
Hơi thở trước micro
Micro thu cả tiếng hít vào. Ở đoạn nhẹ, quay đầu khỏi micro một chút hoặc lùi ra khi hít. Ở karaoke với dàn loa to, tiếng hít vào ít bị lộ hơn, nhưng trong phòng trà nhỏ hay khi thu âm bằng điện thoại thì rất rõ. Tiếng hít nhẹ, tự nhiên không xấu; tiếng "hớp" gấp vì hết hơi mới là điều nên tránh.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao hát ballad hay bị hụt hơi?
Ballad có nhịp chậm, nốt ngân dài và phiên khúc hát nhỏ có nhiều tiếng gió, cả ba đều tiêu nhiều hơi. Phần lớn người hụt hơi do lấy hơi sai chỗ và xả hơi mạnh ở đầu câu, không phải do phổi nhỏ.
Thở bụng khi hát là thế nào?
Là hít vào sao cho bụng và sườn dưới nở ra, vai và ngực trên gần như đứng yên. Kiểu thở này cho nhiều hơi hơn và không làm cổ căng như thở ngực.
Nên lấy hơi ở đâu trong câu hát?
Ở các chỗ ngắt nghĩa tự nhiên như dấu phẩy hoặc giữa hai vế câu. Không lấy hơi giữa một cụm từ liền nghĩa, và nên lấy hơi sâu trước câu ngân dài nhất.
Làm sao để ngân được lâu hơn?
Hít đủ chứ không quá căng, giữ sườn mở trong lúc hát, vào câu với âm lượng vừa phải và cho nốt ngân nhỏ dần. Tập xì đều và ngân nhỏ dần mỗi ngày vài phút sẽ thấy tiến bộ sau vài tuần.
Hơi trộm là gì?
Là cách hít một chút hơi thật nhanh qua miệng ở chỗ nghỉ rất ngắn giữa câu, chỉ để bù lại phần đã dùng. Nó giúp hát hết đoạn dài mà không phải dừng lâu.