Mandopop ballad thập niên 2000 là tình ca pop tiếng Quan thoại (tiếng Phổ thông), sản xuất chủ yếu ở Đài Loan, nổi bật với Châu Kiệt Luân (Jay Chou) và người viết lời Phương Văn Sơn (Vincent Fang), cùng một thế hệ mới như Lâm Tuấn Kiệt (JJ Lin), Tôn Yến Tư (Stefanie Sun), Lương Tịnh Như (Fish Leong), Trần Dịch Tấn (Eason Chan). Thời kỳ này tình ca tiếng Hoa đổi giọng: bớt dàn dây sướt mướt kiểu thập niên 1990, thêm R&B, guitar acoustic và cả nhạc cụ dân tộc Trung Hoa.
Nền móng thập niên 1990
Trước khi Châu Kiệt Luân xuất hiện, Mandopop đã có những ballad khổng lồ. Trương Học Hữu (Jacky Cheung), vốn là ca sĩ Hồng Kông, ra album tiếng Quan thoại Vẫn biệt (吻別, Goodbye Kiss, 1993), với bài cùng tên trở thành một trong những tình ca tiếng Hoa phổ biến nhất thập niên. Trương Huệ Muội (A-mei) có Thính hải (聽海, "Nghe biển", 1997). Đào Triết (David Tao) với Ái ngận giản đơn (愛很簡單, 1997) đưa chất R&B vào tình ca tiếng Hoa.
Đài Loan là trung tâm sản xuất: các hãng đĩa, nhạc sĩ, người viết lời tập trung ở Đài Bắc; khán giả trải từ Đài Loan, Hồng Kông, Singapore, Malaysia đến Trung Quốc đại lục. Văn hoá KTV (phòng hát karaoke) ở Đài Loan cũng khiến tình ca có một tiêu chí quan trọng: phải hát theo được.
Châu Kiệt Luân: tình ca hát "không rõ chữ"
Châu Kiệt Luân sinh năm 1979 ở Đài Bắc, học piano từ nhỏ, ra mắt với album Jay năm 2000. Ông viết nhạc, Phương Văn Sơn và một số người khác viết lời. Ngay từ đầu, cách hát của ông gây tranh cãi: chữ nhoè vào nhau, nhả chữ lười biếng như đang lẩm bẩm. Nhưng chính lối hát ấy, cộng với giai điệu đẹp và phối khí lạ, khiến ông thành biểu tượng của cả một thế hệ.
Những tình ca tiêu biểu
- Giản đơn ái (簡單愛, "Tình yêu đơn giản", 2001): tình yêu học trò, guitar nhẹ, nhịp vui — không có gì bi kịch.
- Tình thiên (晴天, "Ngày nắng", 2003): nhớ mối tình thời đi học, mở đầu bằng tiếng guitar rải hợp âm. Một trong những bài được người hâm mộ hát nhiều nhất.
- Thất lý hương (七里香, 2004): tên một loài hoa thơm nở mùa hè, tình yêu đầu mùa nắng. Lời Phương Văn Sơn giàu hình ảnh đời thường.
- Bất năng thuyết đích bí mật (不能說的秘密, 2007): bài chủ đề phim Secret (Bí mật không thể nói) do chính Châu Kiệt Luân đạo diễn và đóng vai chính — một câu chuyện tình học trò có yếu tố kỳ ảo, lấy piano làm trung tâm.
- Cáo bạch khí cầu (告白氣球, "Bóng bay tỏ tình", 2016): tình ca vui, nhẹ, rất hay được chọn để tỏ tình.
"Trung Quốc phong": tình ca khoác áo cổ
Từ khoảng 2003, Châu Kiệt Luân và Phương Văn Sơn làm một loạt bài gọi là "Trung Quốc phong" (中國風): giai điệu ngũ cung, nhạc cụ dân tộc (tỳ bà, cổ tranh, nhị), lời mang hình ảnh thơ cổ — trên nền R&B và pop hiện đại. Tiêu biểu là Đông phong phá (東風破, 2003), Phát như tuyết (髮如雪, 2005), Thanh hoa từ (青花瓷, 2007). Thanh hoa từ so người yêu với họa tiết trên đồ sứ men lam — tình ca như một bức tranh thuỷ mặc.
Với người nghe Việt quen thơ Đường, những bài này có sức hút riêng: lời giàu điển cố, hình ảnh mưa khói, trăng, cầu đá, nhưng nhịp điệu lại rất trẻ.
Thế hệ cùng thời
- Lương Tịnh Như (Fish Leong, người Malaysia): được gọi là "tình ca thiên hậu", với Dũng khí (勇氣, 2000) — can đảm để yêu dù người khác phản đối.
- Tôn Yến Tư (Stefanie Sun, người Singapore): Ngộ kiến (遇見, "Gặp gỡ", 2003), bài chủ đề phim Turn Left, Turn Right — chuyện hai người sống sát vách mà không gặp nhau.
- Lâm Tuấn Kiệt (JJ Lin, người Singapore): Giang Nam (江南, 2004), tình ca có chất "Trung Quốc phong" nhẹ, giọng cao, sáng.
- Trần Dịch Tấn (Eason Chan): Thập niên (十年, 2003), bản tiếng Quan thoại của một bài Cantopop của chính ông. Mười năm trước không quen, mười năm sau thành người xa lạ — một trong những bài chia tay được hát nhiều nhất ở KTV.
- Mayday (Ngũ Nguyệt Thiên), ban nhạc rock Đài Loan: Ôn nhu (溫柔, 2000) — tình ca rock mềm, hay được khán giả hát cùng trong concert.
Sang thập niên 2010, Đặng Tử Kỳ (G.E.M.) với Phao mạt (泡沫, "Bọt biển", 2012) cho thấy ballad giọng nữ cao trào vẫn có chỗ đứng mạnh.
Một nét chung của thế hệ này là vai trò lớn của người viết lời. Ngoài Phương Văn Sơn, Lâm Tịch (Albert Leung) viết lời cho rất nhiều ca sĩ cả tiếng Quảng lẫn tiếng Quan thoại, nổi tiếng với những câu chữ ngắn mà nhiều tầng nghĩa về sự chia xa và thời gian. Khán giả Hoa ngữ thường nhớ tên người viết lời gần như ngang với tên ca sĩ.
Bài nên nghe
| Bài | Người hát | Năm | Nghe để thấy gì |
|---|---|---|---|
| 吻別 (Vẫn biệt) | Trương Học Hữu | 1993 | Ballad Mandopop kiểu thập niên 1990 |
| 勇氣 (Dũng khí) | Lương Tịnh Như | 2000 | Giọng "tình ca thiên hậu", piano và dây |
| 晴天 (Tình thiên) | Châu Kiệt Luân | 2003 | Tình ca học trò, hát nhoè chữ đặc trưng |
| 十年 (Thập niên) | Trần Dịch Tấn | 2003 | Ballad chia tay, lời sâu |
| 遇見 (Ngộ kiến) | Tôn Yến Tư | 2003 | Tình ca nhạc phim, giọng trong, mộc |
| 江南 (Giang Nam) | Lâm Tuấn Kiệt | 2004 | Giọng nam cao, chất cổ phong nhẹ |
| 青花瓷 (Thanh hoa từ) | Châu Kiệt Luân | 2007 | "Trung Quốc phong": nhạc cụ dân tộc trên nền pop |
Nghe Mandopop ballad cho đúng
- Đọc lời Hán – Việt và dịch nghĩa. Lời Phương Văn Sơn, Lâm Tịch nhiều tầng nghĩa; đọc phiên âm Hán – Việt giúp người Việt đoán được nhiều chữ.
- Để ý phần phối khí. Nhiều bài Châu Kiệt Luân giấu những chi tiết nhỏ: tiếng mưa, tiếng xe đạp, đoạn piano cổ điển.
- So bản phòng thu và bản concert. Ca sĩ Mandopop thường hát concert rất dài, khán giả hát theo cả bài — nghe bản concert để thấy bài hát sống thế nào với người nghe.
- Học tiếng Trung qua bài hát. Mandopop ballad nhịp chậm, phát âm (trừ Châu Kiệt Luân) khá rõ, là tài liệu tốt cho người học tiếng Phổ thông.
Góc nhìn từ người nghe Việt
Châu Kiệt Luân và Mandopop thập niên 2000 đến với người trẻ Việt qua phim (Secret, phim thần tượng Đài Loan), qua mạng internet thời đầu và các diễn đàn người hâm mộ. Nhiều bài được đặt lời Việt hoặc hát lại, và nhiều người học tiếng Trung kể rằng họ bắt đầu từ việc muốn hát được Tình thiên hay Thất lý hương.
Từ cuối thập niên 2010, nhạc tiếng Hoa lại vào Việt Nam theo một đường khác: các đoạn nhạc ngắn trên Douyin/TikTok, nhạc "cổ phong" hiện đại, nhạc phim cổ trang. Nhưng nếu muốn hiểu tình ca tiếng Hoa hiện đại bắt đầu từ đâu, thập niên 2000 của Châu Kiệt Luân và thế hệ cùng thời vẫn là chỗ nên nghe trước.
Câu hỏi thường gặp
Mandopop là gì?
Mandopop là nhạc pop hát bằng tiếng Quan thoại (tiếng Phổ thông), sản xuất chủ yếu ở Đài Loan, cũng như ở Trung Quốc đại lục, Hồng Kông, Singapore và Malaysia. Dòng này khác Cantopop, vốn hát bằng tiếng Quảng Đông.
Bài tình ca nổi tiếng nhất của Châu Kiệt Luân là bài nào?
Không có một câu trả lời duy nhất, nhưng Tình thiên (晴天, 2003), Thất lý hương (七里香, 2004), Giản đơn ái (簡單愛, 2001) và Cáo bạch khí cầu (告白氣球, 2016) là những bài được hát nhiều nhất. Thanh hoa từ (青花瓷, 2007) nổi bật trong dòng "Trung Quốc phong".
Trung Quốc phong là gì?
"Trung Quốc phong" (中國風) là phong cách pop kết hợp giai điệu ngũ cung, nhạc cụ dân tộc Trung Hoa và lời mang hình ảnh thơ cổ trên nền R&B, pop hiện đại. Châu Kiệt Luân và người viết lời Phương Văn Sơn là cặp làm nổi phong cách này.
Vì sao Châu Kiệt Luân hát không rõ lời?
Lối nhả chữ nhoè, như lẩm bẩm, là phong cách riêng của Châu Kiệt Luân, chịu ảnh hưởng R&B và hip-hop. Lúc đầu bị chê, về sau lại trở thành dấu hiệu nhận diện của ông.
Vẫn biệt (Goodbye Kiss) có liên quan bài tiếng Anh nào?
Có. Giai điệu Vẫn biệt (吻別, 1993) của Trương Học Hữu được ban nhạc Đan Mạch Michael Learns to Rock hát lại bằng tiếng Anh năm 2004 với tên Take Me to Your Heart, rất nổi tiếng ở châu Á.
