Crooner là những ca sĩ nam Mỹ hát nhỏ, gần micro, như đang thì thầm vào tai người nghe — lối hát chỉ có thể ra đời khi micro điện xuất hiện từ cuối thập niên 1920. Thập niên 1950 là đỉnh cao của họ, với Frank Sinatra, Nat King Cole, Dean Martin, Tony Bennett hát những tình ca của kho "Great American Songbook" như Unforgettable, Mona Lisa, When I Fall in Love. Đây là gốc rễ của lối hát tình ca nhẹ, ấm, giữ chữ mà nhiều giọng nam phòng trà sau này học theo.
Micro đã sinh ra crooner
Trước micro, ca sĩ phải hát to để át dàn nhạc và vang tới hàng ghế cuối. Khi micro điện và kỹ thuật thu âm điện được dùng rộng rãi từ khoảng giữa – cuối thập niên 1920, người hát có thể hạ giọng, hát thì thầm mà vẫn rõ. Radio đưa giọng hát ấy vào phòng khách: người nghe có cảm giác ca sĩ đang hát riêng cho mình.
Rudy Vallée và Bing Crosby là những người đầu tiên nổi lên nhờ lối hát này vào cuối thập niên 1920 – đầu 1930. Crosby đặc biệt quan trọng: giọng nam trung ấm, nhả chữ thoải mái như nói chuyện, chất jazz nhẹ trong cách đặt câu. Ông là hình mẫu mà thế hệ sau, kể cả Sinatra, đều nhắc tới.
Với tình ca, đây là một cuộc cách mạng. Bài hát yêu không còn phải là lời tuyên bố vang dội; nó có thể là lời tâm sự.
Great American Songbook: kho tình ca của crooner
Crooner hiếm khi tự viết bài. Họ hát từ một kho ca khúc do các nhạc sĩ Broadway và Hollywood viết trong khoảng thập niên 1920–1950, sau này gọi chung là Great American Songbook: George và Ira Gershwin, Cole Porter, Irving Berlin, Rodgers và Hart, Jerome Kern, Harold Arlen, Johnny Mercer.
Đặc điểm của kho bài này: lời khéo, nhiều chơi chữ; hoà âm giàu (hợp âm bảy, chín) mà jazz rất mê; cấu trúc thường gặp là AABA 32 nhịp. Nhiều bài trở thành "chuẩn" (standard) mà ca sĩ nào cũng hát:
- Night and Day (Cole Porter, 1932): nỗi ám ảnh về người yêu không dứt ngày đêm.
- My Funny Valentine (Rodgers và Hart, 1937): yêu cả những chỗ chưa hoàn hảo của người kia.
- The Way You Look Tonight (Jerome Kern và Dorothy Fields, 1936): khoảnh khắc nhìn người yêu và muốn giữ mãi.
Crooner là người đưa những bài này ra khỏi sân khấu nhạc kịch, vào đĩa hát và radio của hàng triệu gia đình.
Frank Sinatra: người hát tình ca như diễn viên
Frank Sinatra (1915–1998) nổi lên đầu thập niên 1940 khi hát với dàn nhạc Tommy Dorsey, rồi thành thần tượng của giới trẻ. Nhưng giai đoạn quan trọng nhất với tình ca là những năm ông thu âm cho hãng Capitol (khoảng 1953–1961), làm việc với nhà phối khí Nelson Riddle.
Album như một câu chuyện tình
Sinatra là một trong những người tiên phong làm album theo chủ đề. In the Wee Small Hours (1955) gồm toàn bài về nỗi cô đơn sau chia tay, nghe như một đêm mất ngủ kéo dài. Songs for Swingin' Lovers! (1956) ngược lại: tình yêu tươi vui, nhịp swing. Hai album cho thấy tình ca có thể được sắp thành một mạch cảm xúc, không chỉ là từng bài rời.
Cách Sinatra hát lời
Điểm người trong nghề hay phân tích ở Sinatra là ông hát như đọc thoại: đặt chữ hơi sau phách, ngắt câu theo nghĩa thay vì theo nhịp, nhả rõ từng phụ âm cuối. Ông được cho là học cách lấy hơi dài từ tiếng trombone của Tommy Dorsey. Nghe Sinatra hát một tình ca là nghe một người kể chuyện có tính cách.
Những bài tình ca nổi tiếng về sau gồm Strangers in the Night (1966) và bản song ca với con gái Nancy Somethin' Stupid (1967).
Nat King Cole: giọng nhung
Nat King Cole (1919–1965) khởi nghiệp là nghệ sĩ piano jazz với King Cole Trio, rồi dần chuyển sang hát. Giọng ông mềm, ấm, phát âm rõ đến mức người học tiếng Anh vẫn lấy làm mẫu.
- Mona Lisa (1950, Jay Livingston và Ray Evans): viết cho phim Captain Carey, U.S.A., đoạt giải Oscar ca khúc gốc. Người yêu được so với nụ cười bí ẩn trong bức tranh.
- Unforgettable (1951, Irving Gordon): lời tình ca giản dị bậc nhất. Năm 1991, con gái ông Natalie Cole ghép giọng hát với bản thu của cha thành bản song ca, đoạt giải Grammy.
- When I Fall in Love (Victor Young và Edward Heyman; Cole thu khoảng 1956–1957): lời hứa yêu một lần là mãi mãi.
- L-O-V-E (1964): bài vui, đánh vần chữ love, hay dùng trong đám cưới.
Cole cũng thu những album tiếng Tây Ban Nha, hát các bài bolero như Quizás, quizás, quizás — một trong những cầu nối giữa crooner Mỹ và tình ca Latin.
Những giọng khác cùng thời
Dean Martin mang chất Ý, thoải mái, hơi trêu đùa: That's Amore (1953), Everybody Loves Somebody (1964). Tony Bennett có I Left My Heart in San Francisco (1962) — tình yêu với một thành phố, nhưng hát như tình ca. Johnny Mathis với giọng cao, ngọt, nổi tiếng qua Misty (1959, nhạc Erroll Garner). Perry Como giữ lối hát thư thái nhất trong nhóm.
Sang thập niên 1960, rock and roll và nhạc của các ban nhạc trẻ chiếm sóng, crooner lùi dần. Nhưng lối hát của họ không mất: nó sống tiếp trong jazz vocal, trong các ca sĩ như Michael Bublé và Harry Connick Jr. sau này, và trong mọi phòng trà còn dàn nhạc sống.
Bài nên nghe
| Bài | Người hát | Năm | Nghe để thấy gì |
|---|---|---|---|
| Mona Lisa | Nat King Cole | 1950 | Giọng mềm, phát âm rõ từng chữ |
| Unforgettable | Nat King Cole | 1951 | Tình ca giản dị, không cần nốt cao |
| In the Wee Small Hours of the Morning | Frank Sinatra | 1955 | Album chủ đề: cô đơn sau chia tay |
| The Way You Look Tonight | Frank Sinatra (một trong nhiều bản) | bài viết năm 1936 | Đặt chữ sau phách, hát như nói |
| That's Amore | Dean Martin | 1953 | Tình ca vui, chất Ý |
| Misty | Johnny Mathis | 1959 | Giọng cao, ngọt, dàn dây |
Học được gì từ crooner khi hát tình ca
- Hát gần micro, giọng nhỏ. Đừng hét vào micro. Crooner để micro làm việc, giữ giọng ở mức tâm sự.
- Đặt câu theo nghĩa. Ngắt hơi ở chỗ ý câu kết thúc, không phải ở chỗ hết ô nhịp.
- Phụ âm cuối rõ. Người Việt hát tiếng Anh hay bỏ âm cuối ("love" thành "lơ"). Nghe Nat King Cole để sửa.
- Không cần luyến nhiều. Crooner gần như không luyến láy; cảm xúc nằm ở màu giọng và nhịp.
Góc nhìn từ người nghe Việt
Ở các đô thị Việt Nam giữa thế kỷ 20, nhạc Mỹ đến qua đĩa hát, phim ảnh và các ban nhạc khiêu vũ chơi ở vũ trường, khách sạn. Những bài như Unforgettable, Mona Lisa quen tai giới chơi nhạc phòng trà và vẫn được hát đến nay. Một số bài có lời Việt, nhưng phần lớn người Việt nghe và hát nguyên tiếng Anh.
Ngày nay nghe crooner sống dễ nhất ở các quán jazz và phòng trà có ban nhạc ở Hà Nội và TP.HCM, nơi ca sĩ hay chọn bài trong Great American Songbook. Ở nhà, hai album nên nghe đầu tiên là In the Wee Small Hours của Sinatra và một tuyển tập bản thu Capitol của Nat King Cole.
Câu hỏi thường gặp
Crooner là gì?
Crooner là ca sĩ (thường là nam) hát nhỏ, gần micro, giọng ấm, như thì thầm với người nghe. Lối hát này ra đời khi micro điện xuất hiện cuối thập niên 1920 và đạt đỉnh cao trong thập niên 1950 với Frank Sinatra, Nat King Cole, Dean Martin.
Unforgettable là bài của ai?
Unforgettable do Irving Gordon viết, Nat King Cole thu âm năm 1951. Năm 1991, Natalie Cole ghép giọng mình với bản thu của cha thành bản song ca, đoạt giải Grammy.
Great American Songbook là gì?
Đây là tên gọi chung kho ca khúc Mỹ viết khoảng thập niên 1920–1950 cho sân khấu Broadway và phim Hollywood, của Gershwin, Cole Porter, Irving Berlin, Rodgers và Hart… Phần lớn là tình ca và trở thành bài chuẩn cho ca sĩ jazz, crooner.
Frank Sinatra hát hay ở điểm nào?
Sinatra được đánh giá cao ở cách hát lời như diễn viên đọc thoại: ngắt câu theo nghĩa, đặt chữ linh hoạt quanh phách, giữ hơi dài, nhả rõ phụ âm. Ông cũng là người tiên phong làm album tình ca theo chủ đề như In the Wee Small Hours (1955).
Mona Lisa của Nat King Cole có phải nhạc phim không?
Có. Bài do Jay Livingston và Ray Evans viết cho phim Captain Carey, U.S.A. (1950) và đoạt giải Oscar ca khúc gốc. Bản thu của Nat King Cole là bản nổi tiếng nhất.