Hát tình ca tiếng Anh, Pháp hay Hàn cho đúng, người Việt cần sửa ba thói quen của tiếng mẹ đẻ: thêm thanh điệu vào chữ, bỏ hoặc nuốt phụ âm cuối, và đọc theo phiên âm kiểu Việt. Mỗi ngôn ngữ lại có một hai âm khó riêng: tiếng Anh là cụm phụ âm và âm "th", tiếng Pháp là nguyên âm mũi và âm "r", tiếng Hàn là ba loại phụ âm và phụ âm cuối. Học theo tai, chậm, từng câu, thì một người không giỏi ngoại ngữ vẫn hát được một bài tình ca ngoại tạm ổn trong vài tuần.
Vì sao người Việt hay hát tình ca ngoại chưa "tròn chữ"
Người Việt nghe tình ca nước ngoài từ lâu: chanson Pháp quen với nhiều thế hệ, ballad tiếng Anh phổ biến từ thập niên 1990, rồi tình ca Hàn đi cùng phim truyền hình. Nhiều người thuộc giai điệu nhưng hát lời theo kiểu "nghe sao hát vậy", và vấp đúng những chỗ tiếng Việt khác các ngôn ngữ đó:
- Thanh điệu: tiếng Việt mỗi chữ một thanh. Người Việt hay vô thức gắn thanh vào chữ ngoại, nhất là chữ cuối câu, làm câu hát nghe lơ lớ.
- Âm tiết: tiếng Việt mỗi chữ một âm tiết, không có cụm phụ âm. Gặp "strong" hay "spring" là thêm nguyên âm chen vào, hoặc nuốt mất một phụ âm.
- Phụ âm cuối: tiếng Việt chỉ có một số ít âm cuối, và âm cuối tắc (-p, -t, -c) không bật hơi. Tiếng Anh, tiếng Pháp có nhiều âm cuối hơn và nhiều âm cuối phải nghe rõ.
Các thể loại tình ca Âu – Mỹ và châu Á có danh mục riêng trong wiki này. Bài này chỉ bàn chuyện phát âm khi hát.
Tiếng Anh: cụm phụ âm, "th" và nguyên âm đôi
Những chỗ khó
- Âm cuối: chữ "heart", "love", "loved", "eyes" đều có âm cuối cần nghe ra. Âm "s" ở cuối danh từ số nhiều và âm "d" của động từ quá khứ hay bị bỏ, làm sai nghĩa.
- Cụm phụ âm: "street", "dreams", "friends". Không chen nguyên âm vào giữa ("sờ-trít"). Tập nói chậm, ghép dần.
- Âm "th": đầu lưỡi đặt nhẹ giữa hai hàm răng. "the" không phải "đờ", "think" không phải "thinh".
- Âm "l" cuối: "feel", "still", "all". Người Việt hay đọc thành "n" hoặc bỏ. Đầu lưỡi phải chạm lợi trên ở cuối chữ.
Mẹo riêng khi hát
Khi ngân một chữ có nguyên âm đôi như "night", "go", "stay", ngân trên nguyên âm thứ nhất và chỉ lướt sang nguyên âm thứ hai ở cuối nốt, giống cách ngân "ơi" trong tiếng Việt. Ngân "night" thành "naaai" đúng hơn "na-iiii". Trọng âm từ phần lớn đã được giai điệu lo; việc của người hát là không nhấn ngược lên âm tiết nhẹ.
Các ballad tiếng Anh quen thuộc như "My Heart Will Go On" hay những bài của Westlife thường có nhiều nguyên âm dài và nhịp chậm, khá hợp để tập.
Tiếng Pháp: nguyên âm mũi, âm "r" và chữ e câm
Những chỗ khó
- Nguyên âm mũi: "an/en", "on", "in" là nguyên âm cho hơi đi cả qua mũi, không có âm "n" hay "ng" ở cuối như tiếng Việt. "Mon amour" mà đọc "mông" là sai chỗ quan trọng nhất.
- Âm "r": phát ở cuống lưỡi, gần lưỡi gà, hơi giống âm "gờ" khàn. Không rung đầu lưỡi như "r" kiểu Ý.
- Âm "u": tròn môi như nói "u" nhưng lưỡi đặt như nói "i". Tiếng Việt không có âm này, phải tập riêng.
- Nối âm (liaison): phụ âm cuối vốn câm của một chữ có thể được đọc khi chữ sau bắt đầu bằng nguyên âm. Hát theo đúng bản gốc, đừng tự đoán.
Mẹo riêng khi hát
Trong chanson, chữ "e" vốn câm khi nói thường được hát thành một âm tiết nếu giai điệu dành cho nó một nốt. Nhìn số nốt và nghe bản gốc để biết chữ nào được hát thêm âm "ơ" nhẹ. Tình ca Pháp cũng rất chuộng lối hát nói, rõ chữ, nên đừng ngân luyến kiểu bolero lên lời Pháp. "La vie en rose" của Édith Piaf là bài nhiều người Việt tập đầu tiên, vì câu ngắn và chậm.
Tiếng Hàn: không có thanh, nhưng có ba loại phụ âm
Những chỗ khó
- Không thanh điệu: tiếng Hàn chuẩn không có thanh như tiếng Việt. Gắn dấu hỏi, ngã vào chữ Hàn là lỗi phổ biến nhất của người Việt.
- Ba loại phụ âm: thường, bật hơi và căng, ví dụ ba âm "k" khác nhau. Lối tập tốt nhất là nghe kỹ bản gốc và bắt chước, đừng dựa vào phiên âm Latin.
- Phụ âm cuối (batchim): khép lại mà không bật hơi. Đây là chỗ người Việt có lợi thế, vì âm cuối -p, -t, -c của tiếng Việt cũng khép không bật.
- Nối âm: phụ âm cuối của chữ trước chuyển sang đầu chữ sau nếu chữ sau bắt đầu bằng nguyên âm. Nghe bản gốc là thấy ngay.
Mẹo riêng khi hát
Nguyên âm "ư" của tiếng Hàn khá gần chữ "ư" tiếng Việt, cũng là một lợi thế. Ngược lại, hai nguyên âm gần "o" và "ơ" dễ lẫn, cần nghe kỹ. K-ballad hay có điệp khúc cao và ngân dài; bài về tình ca Hàn ở danh mục châu Á nói kỹ về lối hát này.
Bảng so sánh nhanh
| Ngôn ngữ | Lỗi người Việt hay gặp | Ưu tiên sửa trước |
|---|---|---|
| Tiếng Anh | Nuốt âm cuối, chen nguyên âm vào cụm phụ âm, "th" thành "đ" | Âm cuối "s", "t", "d", "l" |
| Tiếng Pháp | Thêm "n/ng" vào nguyên âm mũi, "r" rung đầu lưỡi | Nguyên âm mũi và âm "u" |
| Tiếng Hàn | Gắn thanh điệu, đọc theo phiên âm Latin | Bỏ thanh, nghe phân biệt ba loại phụ âm |
Quy trình tập một bài tình ca ngoại trong hai tuần
- Lấy lời chuẩn từ nguồn đáng tin (bìa đĩa, trang chính thức của nghệ sĩ hoặc hãng). Lời chép trên mạng hay sai.
- Đừng viết phiên âm kiểu Việt cho cả bài. Viết "phiên âm Việt" có thể giúp vài chữ đầu, nhưng sẽ khoá chặt lỗi. Nếu cần ghi nhớ, chỉ ghi chú những âm khó.
- Nói trước, hát sau: đọc to từng câu theo bản gốc, chậm, ba ngày đầu chưa hát.
- Hát chậm: dùng ứng dụng giảm tốc độ bản gốc, hát theo.
- Thu và so: thu một câu của mình, phát ngay sau câu của bản gốc. Tai sẽ thấy chỗ lệch rõ hơn khi so trực tiếp.
- Hiểu nghĩa từng câu: hát một câu tình ca mà không biết nó nói gì thì khó có cảm xúc đúng chỗ.
Hát lời Việt hay lời gốc?
Nhiều tình ca nước ngoài có bản lời Việt, có bài nhiều bản của nhiều người đặt lời. Chuyện các bản lời Việt ra đời thế nào có bài riêng ở danh mục lịch sử tình ca. Về hát: lời Việt giúp người nghe hiểu ngay, lời gốc giữ được âm sắc và vần của bản gốc. Ở một buổi hát cho đông người nghe, lời Việt hoặc xen một đoạn lời gốc thường dễ chạm hơn. Ở một buổi tập hát nghiêm túc, hát lời gốc là cách tốt để rèn tai.
Câu hỏi thường gặp
Người Việt hát tiếng Anh hay mắc lỗi gì nhất?
Nuốt âm cuối như "s", "t", "d", "l", chen nguyên âm vào cụm phụ âm, và đọc "th" thành "đ" hoặc "th" kiểu Việt. Sửa âm cuối trước là cải thiện rõ nhất.
Hát chanson Pháp có cần đọc chữ e câm không?
Trong bài hát tiếng Pháp, chữ "e" vốn câm khi nói thường được hát thành một âm tiết nếu giai điệu dành cho nó một nốt. Nghe bản gốc và đếm nốt để biết chỗ nào cần hát.
Tiếng Hàn có thanh điệu không?
Tiếng Hàn chuẩn không có thanh điệu như tiếng Việt. Vì vậy khi hát tình ca Hàn, không nên gắn dấu hỏi, ngã vào chữ, mà cần chú ý phân biệt các loại phụ âm.
Có nên ghi phiên âm tiếng Việt để hát bài nước ngoài?
Chỉ nên ghi chú vài âm khó. Ghi phiên âm Việt cho cả bài giúp hát được nhanh nhưng khoá chặt lỗi phát âm và rất khó sửa về sau.
Bài tình ca tiếng Anh nào dễ tập cho người mới?
Nên chọn ballad chậm, câu ngắn, nhiều nguyên âm dài và âm vực vừa phải. Các bài ballad pop quen thuộc của thập niên 1990–2000 thường hợp để tập hơn bài R&B nhiều luyến láy.
