Phòng trà là không gian nhỏ, có bàn ghế và đồ uống, nơi người nghe ngồi gần sân khấu để nghe ca sĩ hát sống với ban nhạc hoặc một vài nhạc công. Đây là chỗ nghe tình ca gần nhất với cách chúng được viết ra: giọng hát thật, không chỉnh sửa, cách người nghe vài mét. Đi phòng trà lần đầu, chỉ cần biết vài phép lịch sự cơ bản và biết nghe ra những gì bản thu không có.
Phòng trà là gì
Chữ "phòng trà" trong đời sống âm nhạc Việt không chỉ nơi uống trà, mà chỉ một kiểu không gian biểu diễn: phòng không lớn, ánh sáng dịu, khách ngồi bàn, sân khấu thấp, ca sĩ hát lần lượt từng bài hoặc từng cụm vài bài. Phòng trà gắn với đời sống đô thị Hà Nội và Sài Gòn từ giữa thế kỷ 20; Sài Gòn thập niên 1960 có nhiều phòng trà là nơi các giọng ca tình ca được công chúng biết tới. Chuyện phòng trà Sài Gòn thời đó có bài riêng ở danh mục lịch sử tình ca.
Ngày nay, phòng trà vẫn có ở TP.HCM, Hà Nội, Đà Lạt và một số thành phố khác. Hình thức đa dạng: có nơi mời ca sĩ tên tuổi theo lịch, có nơi chủ yếu là ca sĩ thường trực, có nơi hát với ban nhạc sống đầy đủ, có nơi chỉ một cây đàn piano hoặc guitar.
Phòng trà khác các nơi nghe nhạc khác thế nào
| Nơi | Quy mô | Nghe gì | Không khí |
|---|---|---|---|
| Phòng trà | Vài chục đến vài trăm chỗ | Nhiều ca sĩ, mỗi người vài bài, chủ yếu tình ca và nhạc trữ tình | Ngồi nghe, gần, có trò chuyện giữa các bài |
| Liveshow, đêm nhạc lớn | Hàng nghìn chỗ | Một hoặc vài nghệ sĩ, chương trình dàn dựng | Sân khấu xa, âm thanh lớn, ánh sáng sân khấu |
| Quán cà phê nhạc mộc | Nhỏ | Ca sĩ trẻ, sinh viên, thường một cây guitar | Thân mật, có khi khách được lên hát |
| Phòng karaoke | Nhóm riêng | Chính mình hát | Riêng tư, không có người biểu diễn |
Nghe ra cái gì ở phòng trà mà bản thu không có
Đi phòng trà không chỉ để nghe lại bài quen. Hãy để ý những thứ chỉ có khi hát sống:
- Tông và nhịp riêng của đêm đó: ca sĩ hay hạ tông hoặc hát chậm hơn bản thu, nhất là ca sĩ lớn tuổi hát bài đã thu từ lâu. Nghe xem giọng họ xoay xở với bài thế nào.
- Chỗ lấy hơi: ở phòng nhỏ, bạn nghe được cả tiếng hít vào. Đó là bài học thanh nhạc miễn phí về chỗ thở trong câu dài.
- Biến tấu: luyến khác, ngân dài thêm, nhả chữ chậm lại ở câu quan trọng. Ca sĩ phòng trà giỏi gần như không hát một bài giống nhau hai lần.
- Bản phối cho ban nhỏ: một bài ballad thu với dàn dây có thể được chơi chỉ bằng piano và saxophone. Nghe xem bài còn giữ được hồn không.
- Lời dẫn giữa bài: nhiều ca sĩ kể vài câu về bài hát, về nhạc sĩ. Đây là lúc nghe được những chuyện không có trong sách, nhưng cũng nên nhớ đó là lời kể, chưa hẳn là tư liệu đã kiểm chứng.
Một đêm phòng trà thường diễn ra thế nào
Mỗi nơi một cách, nhưng nhiều phòng trà có nhịp chung như sau:
- Mở màn: ban nhạc chơi vài bản không lời hoặc ca sĩ trẻ, ca sĩ thường trực hát trước, trong lúc khách còn vào chỗ.
- Người dẫn chương trình giới thiệu từng ca sĩ. Có nơi chính ca sĩ tự dẫn.
- Mỗi ca sĩ hát một cụm khoảng hai đến bốn bài, xen lời trò chuyện với khán giả. Các cụm thường được sắp từ nhẹ đến mạnh, từ tình ca vui đến tình ca sâu lắng.
- Ca sĩ chính của đêm thường lên về cuối, hát nhiều bài hơn, có khi nhận yêu cầu.
- Kết đêm: có nơi tất cả ca sĩ cùng lên hát một bài chung.
Biết nhịp này giúp bạn đến đúng giờ cho ca sĩ mình muốn nghe, và hiểu vì sao phần đầu đêm thường nhẹ nhàng hơn.
Phép lịch sự khi nghe ở phòng trà
- Tắt chuông điện thoại hoặc để rung. Phòng trà nhỏ, một tiếng chuông nghe rõ khắp phòng.
- Không nói chuyện to khi ca sĩ đang hát, nhất là ở đoạn nhẹ. Trò chuyện vào lúc chuyển bài, chuyển ca sĩ.
- Vỗ tay khi bài kết thúc. Với những bài có đoạn nhạc cụ độc tấu dài, khán giả quen thường vỗ tay sau đoạn đó; làm theo người xung quanh là an toàn.
- Quay phim có chừng mực: một đoạn ngắn làm kỷ niệm thường không ai phiền, nhưng quay trọn bài, giơ cao điện thoại che người ngồi sau là thiếu lịch sự. Một số nơi có quy định riêng, nên hỏi trước.
- Tặng hoa: ở nhiều phòng trà Việt, khán giả có thói quen lên tặng hoa ca sĩ sau bài. Nên lên vào lúc bài vừa kết, đừng lên giữa bài.
- Yêu cầu bài: có nơi nhận yêu cầu qua giấy hoặc qua người phục vụ. Yêu cầu là gợi ý; ca sĩ có thể không hát vì không hợp chương trình hoặc chưa tập.
Chọn chỗ ngồi và chọn đêm diễn
- Gần sân khấu: nghe được giọng mộc, thấy rõ nét mặt, nhưng có thể lệch loa. Hợp với người muốn học hát.
- Giữa phòng: âm thanh cân bằng nhất giữa giọng và ban nhạc.
- Chọn đêm: xem lịch ca sĩ trên trang hoặc kênh mạng xã hội của phòng trà. Đêm có ca sĩ bạn yêu thích thường đông, nên đặt chỗ trước.
- Giờ: chương trình thường bắt đầu buổi tối và kéo dài vài tiếng. Ca sĩ được chờ đợi nhất hay hát về cuối.
Giá vé và cách tính tiền mỗi nơi một khác: nơi bán vé kèm đồ uống, nơi tính theo đồ uống, nơi bán vé theo hạng ghế. Hỏi rõ khi đặt chỗ để khỏi bất ngờ.
Đi phòng trà để học hát
Nếu bạn đang tập hát tình ca, phòng trà là lớp học tốt. Mang theo một câu hỏi cụ thể cho mỗi đêm, ví dụ:
- Đêm nay chú ý xem ca sĩ cầm micro xa gần thế nào ở nốt cao.
- Đêm sau chú ý cách họ vào câu đầu sau đoạn dạo.
- Đêm khác chú ý cách họ kết bài: ngân, dứt hay lặp câu chốt.
Về nhà, ghi lại một hai điều đã thấy. Sau vài đêm, bạn sẽ có một cuốn sổ ghi chú mà không sách thanh nhạc nào viết sẵn.
Nghe tình ca sống ở đâu khi không có phòng trà
Ở những nơi chưa có phòng trà, các quán cà phê nhạc mộc cuối tuần, các đêm nhạc của câu lạc bộ guitar, các buổi biểu diễn của nhà văn hoá hay trường âm nhạc địa phương đều là chỗ nghe hát sống. Chất lượng không đều, nhưng cái được là nghe giọng thật, gần, và đó là điều bản thu trên điện thoại không thay được.
Câu hỏi thường gặp
Phòng trà ca nhạc là gì?
Là không gian biểu diễn nhỏ có bàn ghế và đồ uống, nơi ca sĩ hát sống với ban nhạc hoặc vài nhạc công, khán giả ngồi gần sân khấu. Chương trình thường gồm nhiều ca sĩ, chủ yếu tình ca và nhạc trữ tình.
Đi phòng trà cần lưu ý gì?
Tắt chuông điện thoại, không nói chuyện to khi ca sĩ đang hát, vỗ tay khi bài kết thúc, quay phim có chừng mực và hỏi rõ cách tính tiền khi đặt chỗ.
Phòng trà khác liveshow thế nào?
Phòng trà nhỏ, khán giả ngồi gần, nhiều ca sĩ hát nối nhau, không khí thân mật. Liveshow thường lớn, tập trung vào một hoặc vài nghệ sĩ với chương trình dàn dựng và sân khấu xa hơn.
Có được yêu cầu bài ở phòng trà không?
Nhiều nơi nhận yêu cầu qua giấy hoặc qua người phục vụ. Tuy vậy ca sĩ có thể không hát bài được yêu cầu nếu không hợp chương trình hoặc chưa chuẩn bị.
Tặng hoa ca sĩ ở phòng trà lúc nào?
Nên lên tặng ngay khi bài hát vừa kết thúc, không lên giữa bài. Đây là thói quen phổ biến ở nhiều phòng trà Việt Nam.
